คำนวณขนาดแบตเตอรี่โซลาร์เซลล์ (kWh) ให้พอดีกับการใช้ไฟกลางคืน

"บ้านผมควรใช้แบตเตอรี่กี่ kWh" เป็นคำถามที่ตอบผิดได้ทั้งสองทาง แบตเตอรี่เล็กไป ไฟหมดตั้งแต่สามทุ่มแล้วบ้านกลับไปดึงไฟจากการไฟฟ้า แบตเตอรี่ใหญ่ไป ลูกค้าจ่ายเงินเพิ่มสำหรับความจุที่ไม่เคยได้ใช้ เพราะแผงชาร์จกลับให้เต็มไม่ทัน

บทความนี้สอนวิธีคำนวณขนาดแบตเตอรี่สำหรับระบบโซลาร์เซลล์แบบทีละขั้น ตั้งแต่หาว่าใช้ไฟตอนกลางคืนเท่าไร เผื่อค่า DoD และประสิทธิภาพ ไปจนถึงเช็กว่าแผงชาร์จทันหรือไม่ พร้อมตัวอย่างตัวเลขที่ทำตามได้

สรุปสั้นก่อนอ่าน ✅ เริ่มจากหน่วยไฟที่ใช้ช่วงไม่มีแดด ไม่ใช่ค่าไฟทั้งเดือน ✅ ความจุที่ต้องซื้อ = ไฟที่ใช้ตอนกลางคืน ÷ (DoD × ประสิทธิภาพ) แล้วเผื่อการเสื่อมตามอายุ ✅ เช็กว่าไฟส่วนเกินจากแผงตอนกลางวันมากพอชาร์จแบตเตอรี่ให้เต็ม ✅ ดูกำลังจ่าย (kW) ให้พอกับอุปกรณ์ที่เปิดพร้อมกัน ไม่ใช่ดูแค่ความจุ (kWh) ✅ ระบบ Off-Grid ต้องเผื่อวันที่ฟ้าครึ้มติดกันเพิ่มด้วย

ทำไมต้องคำนวณ ไม่ใช่เลือกตามที่ขายดี

แบตเตอรี่ในระบบ Hybrid มีหน้าที่เก็บไฟที่แผงผลิตเกินตอนกลางวัน แล้วปล่อยออกมาใช้ตอนเย็นถึงเช้า ภาพด้านล่างคือหนึ่งวันของบ้านที่มีแบตเตอรี่ ช่วงสีเขียวคือไฟส่วนเกินที่ชาร์จเข้าแบตเตอรี่ ช่วงสีน้ำเงินคือไฟที่แบตเตอรี่จ่ายตอนไม่มีแดด

ขนาดที่พอดีคือขนาดที่ครอบคลุมช่วงสีน้ำเงินได้ และยังชาร์จกลับให้เต็มได้จากช่วงสีเขียว

5 ขั้นตอนคำนวณขนาดแบตเตอรี่

ขั้นที่ 1: หาไฟที่ใช้ช่วงไม่มีแดด

ดูจากข้อมูลจริงก่อนเสมอ ถ้าบ้านใช้มิเตอร์แบบ TOU หรือมีแอปของอินเวอร์เตอร์ จะเห็นหน่วยไฟแยกตามช่วงเวลา ถ้าไม่มี ให้ไล่รายการเครื่องใช้ไฟฟ้าที่เปิดช่วงเย็นถึงเช้า

อุปกรณ์ (ตัวอย่าง)	กำลังเฉลี่ย	ชั่วโมง	หน่วย (kWh)
แอร์ 1 เครื่อง	900 W	6	5.4
ตู้เย็น	60 W	12	0.7
ไฟส่องสว่าง LED	100 W	5	0.5
ทีวี และเราเตอร์	150 W	4	0.6
ปั๊มน้ำ และอื่น ๆ	300 W	1	0.3
รวม			7.5

ตัวเลขในตารางเป็นตัวอย่าง ค่าจริงต้องดูจากฉลากเครื่องใช้ไฟฟ้า หรือวัดจากมิเตอร์

ขั้นที่ 2: หารด้วย DoD และประสิทธิภาพ

แบตเตอรี่ใช้ไฟได้ไม่ถึง 100% ของความจุ และมีการสูญเสียระหว่างชาร์จกับจ่าย สมมติแบตเตอรี่ LFP ใช้ได้ 90% และประสิทธิภาพไปกลับ 95%

ความจุที่ต้องใช้ = 7.5 ÷ (0.90 × 0.95) ≈ 8.8 kWh

ขั้นที่ 3: เผื่อการเสื่อมตามอายุ

แบตเตอรี่ทุกชนิดเก็บไฟได้น้อยลงเมื่อใช้งานไปหลายปี การเผื่อราว 10-20% ช่วยให้ปีหลัง ๆ ยังพอใช้ ตัวอย่างนี้เผื่อ 10% ได้ราว 9.7 kWh จึงเลือกแบตเตอรี่ขนาด 10 kWh

ขั้นที่ 4: เช็กว่าแผงชาร์จทัน

แบตเตอรี่ใหญ่แค่ไหนก็ไม่มีประโยชน์ ถ้ากลางวันไม่มีไฟเหลือพอชาร์จ งานศึกษาระบบโซลาร์รูฟท็อปในไทยหลายชิ้นรายงานว่าแผง 1 kWp ผลิตไฟได้ราว 3.4-4 หน่วยต่อวันโดยเฉลี่ย ขึ้นกับทิศทางและพื้นที่ (แบบจำลองระบบโซลาร์เชื่อมต่อโครงข่ายในไทย · ระบบ 9.8 kWp ที่ติดหลายทิศทาง) ระบบ 5 kWp จึงผลิตได้ราว 17-20 หน่วยต่อวันในวันแดดปกติ ถ้ากลางวันบ้านใช้ไฟ 8 หน่วย ก็เหลือราว 9-12 หน่วย พอชาร์จแบตเตอรี่ 10 kWh ที่ใช้ไปราว 8 หน่วยได้

ขั้นที่ 5: เช็กกำลังจ่าย (kW)

ความจุ (kWh) บอกว่าใช้ได้นานแค่ไหน แต่กำลังจ่าย (kW) บอกว่าเปิดอุปกรณ์พร้อมกันได้กี่ตัว รวมกำลังของอุปกรณ์ที่อาจเปิดพร้อมกัน แล้วเลือกแบตเตอรี่และอินเวอร์เตอร์ที่จ่ายต่อเนื่องได้มากกว่านั้น อุปกรณ์ที่มีมอเตอร์ เช่น ปั๊มน้ำและแอร์ ใช้กำลังสูงตอนเริ่มทำงาน จึงต้องดูค่ากระแสกระชากด้วย

ระบบ Off-Grid ต้องเผื่อมากกว่า

ระบบ Off-Grid ไม่มีการไฟฟ้าช่วยตอนแบตเตอรี่หมด จึงต้องเผื่อวันที่ฟ้าครึ้มติดกัน เรียกว่าจำนวนวันสำรอง

ความจุ Off-Grid = ไฟที่ใช้ต่อวัน × จำนวนวันสำรอง ÷ (DoD × ประสิทธิภาพ)

ระบบ Off-Grid ยังต้องใช้แผงมากพอจะชาร์จกลับให้เต็มหลังวันฝนตกด้วย (On-Grid, Off-Grid, Hybrid ต่างกันอย่างไร)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

• ใช้ค่าไฟทั้งเดือนหารสามสิบ แล้วซื้อแบตเตอรี่เท่ากับการใช้ไฟทั้งวัน ทั้งที่กลางวันใช้ไฟจากแผงอยู่แล้ว
• ดูแต่ความจุรวม ไม่ได้ดูความจุที่ใช้งานได้จริง
• ลืมเช็กว่าแผงมีไฟเหลือพอชาร์จ
• ลืมกำลังจ่ายสูงสุด ทำให้เปิดแอร์กับปั๊มน้ำพร้อมกันแล้วระบบตัด
• วางแบตเตอรี่ในที่ร้อน อายุจึงสั้นกว่าที่คำนวณไว้ (ชนิดของแบตเตอรี่ดูใน บทความเปรียบเทียบแบตเตอรี่)

ผู้ติดตั้งใช้ RayFlowOS ช่วยอย่างไร

• ทะเบียนลูกค้า มีช่องขนาดแบตเตอรี่ (kWh) ที่ลูกค้าสนใจ ทีมขายรู้ตั้งแต่แรกว่าลูกค้ามองหาระบบแบบไหน
• งานสำรวจหน้างาน แนบบิลค่าไฟย้อนหลังและรูปหน้างาน ใช้เป็นข้อมูลตั้งต้นของการคำนวณ
• งานเสนอราคา ใส่แบตเตอรี่รุ่นที่เลือกจากทะเบียนสินค้า พร้อมบอกขนาดและเงื่อนไขรับประกัน
• ใบรับประกัน (ระบบ / แบตเตอรี่) และ Serial Number ทำให้ตามแบตเตอรี่แต่ละลูกได้ตลอดอายุการใช้งาน

คำถามที่พบบ่อย

บ้านทั่วไปควรใช้แบตเตอรี่กี่ kWh

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้ทุกบ้าน ขึ้นกับไฟที่ใช้ช่วงไม่มีแดด บ้านที่เปิดแอร์ห้องนอนทั้งคืนจะต้องการมากกว่าบ้านที่ใช้แค่ไฟส่องสว่างและตู้เย็นหลายเท่า จึงควรคำนวณจากข้อมูลของบ้านนั้นจริง

แบตเตอรี่ 10 kWh ใช้ได้กี่ชั่วโมง

หารความจุที่ใช้งานได้ด้วยกำลังที่ใช้อยู่ เช่น แบตเตอรี่ที่ใช้ได้ราว 9 kWh จ่ายให้บ้านที่ใช้ไฟเฉลี่ย 1 kW ได้ราว 9 ชั่วโมง

ติดแบตเตอรี่แล้วไม่ต้องจ่ายค่าไฟเลยไหม

ส่วนใหญ่ยังต้องจ่ายบ้าง เพราะวันฝนตกแผงผลิตได้น้อย และมีค่าบริการรายเดือนของมิเตอร์ แบตเตอรี่ช่วยลดไฟที่ซื้อจากการไฟฟ้าช่วงเย็นถึงเช้าเป็นหลัก

ควรซื้อแบตเตอรี่ใหญ่ไว้ก่อนเผื่ออนาคตไหม

ไม่จำเป็น ถ้าแผงชาร์จไม่ทัน ความจุส่วนเกินจะไม่ได้ใช้ หลายระบบเพิ่มแบตเตอรี่เป็นโมดูลภายหลังได้ ควรเลือกรุ่นที่ต่อเพิ่มได้แทน

ต้องคำนวณใหม่เมื่อซื้อแอร์หรือรถยนต์ไฟฟ้าไหม

ควรคำนวณใหม่ เพราะการใช้ไฟช่วงไม่มีแดดเปลี่ยนไปมาก

สรุป

ขนาดแบตเตอรี่ที่ดีเริ่มจากไฟที่ใช้ตอนไม่มีแดด หารด้วย DoD และประสิทธิภาพ เผื่อการเสื่อม แล้วเช็กสองเรื่องที่มักถูกลืม คือแผงชาร์จทันไหม และกำลังจ่ายพอกับอุปกรณ์ที่เปิดพร้อมกันไหม คำนวณจากข้อมูลจริงของบ้านลูกค้า จะได้ระบบที่ใช้ไฟได้ทั้งคืนโดยไม่จ่ายเงินเกินจำเป็น

สมัครใช้งาน RayFlowOS ฟรี แล้วเก็บข้อมูลแบตเตอรี่ของลูกค้าทุกรายในที่เดียว →